İktisatçı Mahfi Eğilmez, son yazısında “OPEC Dağılıyor mu?” sorusunu gündeme getirerek, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) OPEC ve OPEC+’tan ayrılma kararının etkilerini inceledi. Eğilmez, bu durumun örgütün küresel petrol fiyatları üzerindeki etkisinin azaldığını gösterdiğine dikkat çekti. OPEC’in geleneksel kartel yapısının gücünü kaybettiğini ve OPEC+ modelinin daha esnek bir işbirliği yapısına dönüştüğünü vurguladı.
**OPEC’in Kuruluşu ve Amaçları**
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), 1960 yılında İran, Irak, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Venezuela tarafından Bağdat’ta kuruldu. Örgütün amacı, petrol politikalarını koordine ederek piyasa istikrarını sağlamak, üretici ülkelerin gelirlerini korumak ve tüketicilere düzenli bir petrol arzı sunmaktır. Eğilmez, OPEC’i ekonomik anlamda tipik bir kartel olarak tanımlıyor; bu yapı, üreticilerin fiyat ve üretim miktarını kontrol ederek kârlarını artırmayı hedefleyen bir birlik modeli olarak öne çıkmaktadır.
**OPEC’in Piyasa Üzerindeki Gücünün Azalması**
Zamanla Katar, Endonezya, Libya, BAE, Cezayir, Nijerya ve diğer ülkelerin katılımıyla OPEC’in üye sayısı 12’ye ulaştı. OPEC, uzun yıllar petrol piyasasında belirleyici bir güç olarak, üretim kotaları ile fiyatları yönlendirebiliyordu. Ancak 2008 küresel finans krizinin ardından ABD’de kaya petrolü üretiminin artması, Kanada ve Brezilya gibi ülkelerin devreye girmesiyle OPEC’in piyasa üzerindeki etkisinin zayıfladığı ifade ediliyor.
**OPEC+ Yapısına Geçiş**
Bu güç kaybının ardından 2016 yılında Rusya ve bazı ülkelerin katılımıyla OPEC+ yapısı oluşturuldu. Fakat bu yapı, klasik OPEC gibi katı bir organizasyon olmaktan ziyade, daha esnek bir işbirliği modeli olarak değerlendiriliyor. Eğilmez, OPEC+ ülkelerinin küresel petrol üretiminin yaklaşık yüzde 42’sini oluşturduğunu, bu oranın geçmişte yüzde 55-60 seviyelerinde olduğunu belirtiyor.
**Jeopolitik Gelişmeler ve Petrol Fiyatları**
Batı Asya’daki jeopolitik gerilimler, petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden oluyor. Özellikle İsrail-İran çatışması sırasında Hürmüz Boğazı’ndaki riskler fiyatları hızlı bir şekilde artırdı ve Brent petrolün varil fiyatı 100 doları geçti. Ateşkes beklentileriyle fiyatlar düşerken, BAE’nin OPEC’ten ayrılacağı yönündeki duyumlar sonrasında fiyatlar yeniden yükselmeye başladı.
**BAE’nin OPEC’ten Ayrılmasının Potansiyel Etkileri**
Mahfi Eğilmez, BAE’nin OPEC’ten ayrılmasının örgüt üzerinde önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Bu gelişme, OPEC’in üretim ve fiyat üzerindeki etkisini daha da azaltabilir ve kartelin çözülme algısını güçlendirebilir. Ayrıca, BAE’nin üretimini artırması durumunda orta ve uzun vadede petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluşabileceği öngörülüyor.
**Küresel Dengelerde Suudi Arabistan ve Rusya’nın Rolü**
Analizlere göre, OPEC+ yapısında Suudi Arabistan ve Rusya’nın ağırlığı belirgin bir şekilde hissediliyor. Bu iki ülkenin mevcut pozisyonlarını koruması halinde, OPEC+ tamamen etkisizleşmese de, geçmişteki gibi fiyat belirleyici bir rol üstlenmekten çok fiyat dengeleyici bir konumda kalabileceği ifade ediliyor.
