İş Dünyasında Eşit Davranma İlkesi Kanun Kapsamında

İş dünyasında baskı altında çalışanların lehine olan kanunlara dikkat çeken Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, işverenin yönetim hakkının “eşit davranma ilkesi” ile sınırlandırıldığına vurgu yaptı.

İşverenin Yönetim Hakkı ve Sınırları

İşveren, iş yerini idare etme yetkisi çerçevesinde işin yürütülme şeklini, konumunu ve çalışanları belirleme hakkına sahiptir. Ancak İsa Karakaş, bu yetkinin mutlak olmadığını belirtti. Karakaş’a göre, bu yetki hüsnüniyet (iyi niyet) kurallarına ve dürüstlük ilkesine uygun bir şekilde kullanılmalıdır. Bu değişiklikler işverenin yönetim hakkı sınırları içerisinde ise tek taraflı olarak yapılabilir.

Fakat bu değişikliklerin işçinin kişisel haklarına, zorunlu kurallara ve ahlaka aykırı olmaması gerekmektedir.

Anayasal Garanti: Eşit Davranma Zorunluluğu

İş Kanunu kapsamında, işveren çalışanları arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep gibi nedenlerle ayrım yapamaz. Karakaş, bu yasağın “mutlak ayrım yasağı” kapsamında olduğunu vurguladı.

• Tam süreli ve kısmi süreli çalışanlar arasında sebepsiz farklı işlem yapılamaz.
• Belirli ve belirsiz süreli sözleşmelerde ayrımcılık yasaktır.
• Cinsiyet ve gebelik nedeniyle ayrımcılık kesinlikle engellenmiştir.

Yargıtay Kararları ve Ayrımcılık Kriterleri

Yargıtay’ın uygulamasına göre, farklı uygulamalar her zaman ayrımcılık olarak değerlendirilmez. Farklı davranışların nesnel nedenlere veya işin doğasına dayanması gerekmektedir. İşveren, farklı uygulamayı objektif nedenlere dayandırabiliyorsa, burada bir hak ihlali olmaz. Ancak sendikal nedenler veya siyasi görüşlere dayalı farklılıklar doğrudan ayrımcılık suçunu oluşturur.

4 Aylık Tazminat ve İspat Süreci

İşverenin eşit davranma borcuna aykırı davranışının yaptırımı oldukça ciddidir. Kanun, ayrımcılığa uğrayan işçilere belirli haklar tanımaktadır:

• Ayrımcılık Tazminatı: Hâkimin takdirine bağlı olarak belirlenen, işçinin 4 aya kadar ücreti tutarında bir tazminat ödenmektedir.
• Yoksun Kalınan Haklar: İşçi, ayrımcılık nedeniyle alamadığı ikramiye, prim gibi tüm haklarını talep edebilir.
• Ispat Yükümlülüğü: Ayrımcılığa maruz kaldığını kanıtlama yükü genellikle işçiye aittir. Ancak işçi, ihlalin varlığını güçlü bir şekilde kanıtlayabilecek deliller sunduğunda, işverenin aksini ispat etme yükümlülüğü bulunmaktadır.